Duurzaam ondernemen in de akkerbouw: investeren in zoetwater voor de toekomst
Het is een van de koplopers in het verduurzamen van de landbouwsector op Schouwen-Duiveland: Landbouwbedrijf C. van den Hoek in Dreischor. Het familiebedrijf bestaat al meer dan 150 jaar, omvat 200 hectare Zeeuws bouwplan en wordt al vijf generaties lang doorgegeven. Vandaag de dag staat het echtpaar Coen en Marianne van den Hoek aan het roer. Zij richten zich niet alleen op het boeren van nu, maar vooral op de toekomst. Een toekomst op het Schouwse landschap, waar periodes met té veel water steeds vaker worden afgewisseld met droogte. Hun inspanningen werden in 2025 beloond met de Duurzaam Ondernemen Prijs, waarmee zij verder kunnen innoveren.
Toekomstbestendig boeren
Verduurzaming speelt al langere tijd een belangrijke rol binnen het bedrijf. Niet-kerende grondbewerking, bloemrijke akkerranden en aandacht voor biodiversiteit zijn vaste onderdelen van de bedrijfsvoering. In 2017 kwam daar een nieuwe focus bij: oplossen van het zoetwatertekort. Schouwen-Duiveland is een eiland omringd door zout water en zonder aansluiting op rivieren of leidingwater. Het slootwater is te zout om te beregenen, en waardevolle teelten zoals pootaardappelen en zaaiuien (het hart van het Zeeuwse bouwplan) dreigen bij aanhoudende droogte onhaalbaar te worden. “Zonde, want we telen hier op vruchtbare zeekleigrond. Maar zonder water heb je er niets aan. En toen ontstond het idee: we moeten ons regenwater gaan vasthouden.”
Van zoetwatertekort naar zelfvoorziening
In 2017 startten Coen en Marianne als zoetwaterpioniers met hun innovatieproject Freshwater Focus. De kern van de aanpak: regenwater dat normaal via de sloten ongebruikt naar zee stroomt, wordt lokaal opgevangen via een fijnmazig drainagesysteem onder 22 hectare. Het water wordt gefilterd en gezuiverd, en vervolgens via een slim ondergronds opslagsysteem (Aquifer Storage & Recovery) opgeslagen in een zandlaag diep onder de grond, beschermd onder een dikke kleilaag. Zo wordt ondergronds een nieuwe zoetwatervoorraad gecreëerd. In droge zomers wordt datzelfde water teruggewonnen en ingezet voor irrigatie. Het systeem draait op eigen zonnestroom. Jaarlijks wordt zo 55.000 tot 77.000 kubieke meter regenwater vastgehouden, dat is vergelijkbaar met het drinkwatergebruik van 600 huishoudens. “We hebben in Zeeland genoeg regenwater, maar in Nederland zijn we altijd bezig geweest om water via de sloten naar zee te krijgen. Door klimaatverandering hebben we dat water nu juist nodig.”
Wat begon als een eigen zoektocht groeide uit tot iets wat nog niemand voor hen had gedaan: het eerste volledig operationele ondergrondse zoetwateropslagsysteem op bedrijfsschaal in de Nederlandse akkerbouw, waarmee het bedrijf nagenoeg zelfvoorzienend is in zoetwater op alle 200 hectare. Geen pilot of onderzoeksproject, maar een ondernemersbeslissing -ontwikkeld en gebouwd samen met waterexperts en specialisten, met de akkerbouwer aan het stuur.
Samenwerken en innovatie
Bij de ontwikkeling van het project kregen Coen en Marianne steun van de gemeente Schouwen-Duiveland, het Living Lab, de provincie Zeeland en waterschap Scheldestromen. Die ondersteuning was niet alleen financieel belangrijk, maar vooral waardevol in het leerproces. Het pionieren brengt namelijk ook uitdagingen mee. “Je investeert veel geld in onderzoek, boringen en metingen. Bij innovatie weet je de uitkomst niet van tevoren. Toch hebben we besloten het wél te doen, omdat niets doen geen optie is. En stilstand is achteruitgang voor een ondernemer.”
De opgedane kennis delen zij daarom graag met andere ondernemers, zowel op als buiten Schouwen-Duiveland. Watertekorten en piekbuien spelen immers in steeds meer deltaregio’s een rol. “Ons concept wordt nu ook in Noord-Holland en Groningen uitgerold. Wij hebben nu de 1.0 versie gebouwd maar zullen zelf ook moeten blijven doorontwikkelen.”
De volgende stap
De cheque van €12.500 uit de Duurzaam Ondernemen Prijs gaf het bedrijf ruimte om verder te innoveren, met als vervolgstap fertigatie. “Wij werken nu al met druppelirrigatie waardoor het water nauwkeurig bij de wortels van het gewas kan komen. Dit gaan we nu uitbreiden door het water te combineren met meststoffen.” Zo wordt niet alleen water bespaard, maar ook het gebruik van meststoffen geoptimaliseerd. Dit zorgt bovendien voor een lagere CO2-uitstoot.
Want zo toekomstbestendig als dit project is, zo helder is ook de boodschap: “Het is voor ons niet zomaar een project maar bedrijfsstrategie, want zonder water geen voedsel.” Het landbouwbedrijf laat met de aanpak zien hoe ondernemen op Schouwen-Duiveland er in de toekomst uitziet: innovatief, samenwerkend en met beide benen in de klei.
